Derby to mecz dwóch drużyn z tego samego miasta lub regionu, które rywalizują w tej samej dyscyplinie, np. Wisła Kraków – Cracovia albo Inter – AC Milan. O tym, czy spotkanie jest derbowe, decyduje pochodzenie klubów, a nie ranga rozgrywek. W piłce nożnej to zwykle najbardziej emocjonujące mecze sezonu.
Czym są derby sportowe, skąd wzięła się ta nazwa i które derby w Polsce i Europie warto znać? Poniżej znajdziesz definicję, listę najważniejszych derbów piłkarskich, różnicę między derbami a klasykiem oraz odpowiedzi na najczęstsze pytania kibiców.
Derby – co to znaczy?
Derby sportowe to mecz z udziałem drużyn z jednego miasta, aglomeracji lub regionu, które grają w tej samej dyscyplinie. Głównym wyznacznikiem, czy spotkanie jest zwykłym meczem, czy meczem derbowym, jest więc pochodzenie klubów. Z uwagi na niewielką odległość takie wydarzenia są bardzo ważne dla lokalnej społeczności, a często stają się wielkim świętem sportu. Słownik PWN podaje dwa znaczenia słowa „derby”: doroczną gonitwę w wyścigach konnych oraz mecz dwóch lokalnych drużyn.
Czym różnią się derby od innych meczów? W klasycznym spotkaniu biorą udział dowolne drużyny, niezależnie od siedziby klubu. W derbach uczestnikami są wyłącznie zespoły z określonego obszaru. Nie ma znaczenia, w jakich rozgrywkach się mierzą – ligowych, pucharowych czy towarzyskich. Derby piłkarskie w Polsce najczęściej odbywają się w ramach ligi, ale potrafią elektryzować także na niższych szczeblach.
Od lat w Polsce najpopularniejsze są derby piłkarskie, ale też żużlowe. Na świecie mecze derbowe rozgrywa się również w hokeju, siatkówce czy koszykówce.
Skąd się wzięła nazwa derby?
Teorie są dwie. Pierwsza, którą podaje słownik PWN, odwołuje się do wyścigów konnych. Angielski lord Derby zapoczątkował w 1780 r. doroczną gonitwę 3-letnich koni pełnej krwi angielskiej w Epsom. Początkowo biegano na dystansie mili, a od 1784 r. na półtorej mili, czyli ok. 2400 m. Druga teoria wiąże nazwę z miastem Derby w Anglii, gdzie od wieków rozgrywano ludowe mecze, w których rywalizowały ze sobą dwie części miasta. Niezależnie od tego, skąd nazwa się wywodzi, w sportach drużynowych derby oznaczają dziś lokalną rywalizację, a w wyścigach konnych słowo nadal jest nazwą gonitw. Pochodny przymiotnik to „derbowy”, np. mecz derbowy.
Rodzaje derbów i podziały między kibicami
Rywalizacja derbowa ma różne źródła. Często chodzi nie tylko o futbol, ale też o historyczne, społeczne czy kulturowe podziały w mieście.
- Derby miasta – dwa kluby z jednej miejscowości, np. derby Krakowa, Łodzi czy Mediolanu.
- Derby stolicy – szczególny rodzaj derbów miejskich, np. derby Warszawy, Madrytu czy Rzymu.
- Derby regionu – kluby z jednej aglomeracji lub regionu, np. Wielkie Derby Śląska czy derby Trójmiasta.
- Derby „krajowe” – mecze odwiecznych rywali z różnych miast, które kibice nazywają derbami z racji historii, np. Liverpool – Manchester United.
Najważniejsze derby w Polsce
Spotkania derbowe rozgrywa się nie tylko za granicą. Które z nich są najbardziej znane? To przeważnie mecze piłki nożnej.
| Derby | Kluby | Region |
|---|---|---|
| Święta Wojna (Wielkie Derby Krakowa) | Wisła Kraków – Cracovia | Kraków |
| Derby Łodzi | ŁKS – Widzew Łódź | Łódź |
| Derby Warszawy | Legia Warszawa – Polonia Warszawa | Warszawa |
| Derby Poznania | Lech Poznań – Warta Poznań | Poznań |
| Wielkie Derby Śląska | Górnik Zabrze – Ruch Chorzów | Górny Śląsk |
| Derby Trójmiasta | Lechia Gdańsk – Arka Gdynia | Pomorze |
Najstarsze derby w Polsce to Święta Wojna, czyli rywalizacja Wisły i Cracovii. Najstarszy zachowany zapis meczu tych drużyn pochodzi z 20 września 1908 r., a od tamtej pory rozegrały one ponad 190 spotkań. To jedne z najstarszych derbów piłkarskich w Europie.
Nie mniej popularne są derby Łodzi. Rywalizacja ŁKS-u z Widzewem trwa od dekad, a szczególny rozgłos zyskała w latach 70. Kibice obu klubów przenieśli ją nawet na miejskie mury, wypisując żartobliwe hasła w stylu „RTS jeździ tico” czy „ŁKS korzysta z Naszej Klasy”.
Kolejne znane polskie derby to derby Warszawy z udziałem Legii i Polonii. W Wielkopolsce odbywają się derby Poznania z udziałem Lecha i Warty, a na Śląsku Wielkie Derby Śląska, w których mierzą się Górnik Zabrze i Ruch Chorzów. Ze względu na spadki i awanse nie każde z tych derbów odbywa się co sezon. W żużlu słynne są z kolei derby Pomorza między Apatorem Toruń i Polonią Bydgoszcz.
Najsłynniejsze derby piłkarskie w Europie i na świecie
Niektóre spotkania to prawdziwa klasyka sportu. Na boisko wychodzą najlepsi zawodnicy, a stadion wypełniają kibice, dla których wygrać derby znaczy często więcej niż zdobyć punkty w tabeli.
| Derby | Kluby | Kraj |
|---|---|---|
| Derby Madrytu | Real Madryt – Atlético Madryt | Hiszpania |
| Derby Barcelony | FC Barcelona – Espanyol | Hiszpania |
| Derby Sewilli | Sevilla – Real Betis | Hiszpania |
| Derby della Madonnina (Mediolan) | Inter – AC Milan | Włochy |
| Derby della Capitale (Rzym) | AS Roma – Lazio | Włochy |
| Derby Manchesteru | Manchester City – Manchester United | Anglia |
| Derby Merseyside | Liverpool – Everton | Anglia |
| Derby północnego Londynu | Arsenal – Tottenham | Anglia |
| Old Firm (Glasgow) | Celtic – Rangers | Szkocja |
| Revierderby (Zagłębie Ruhry) | Borussia Dortmund – Schalke 04 | Niemcy |
| Derby Lizbony | Benfica – Sporting | Portugalia |
| Derby Rodanu | Olympique Lyon – AS Saint-Etienne | Francja |
| Superclásico (Buenos Aires) | Boca Juniors – River Plate | Argentyna |
Szczególną pozycję w brytyjskim futbolu mają mecze Liverpoolu z Manchesterem United, nazywane derbami północno-zachodniej Anglii. Miasta dzieli ok. 50 km, a rywalizację podsycały m.in. dawne spory gospodarcze związane z portem w Liverpoolu i kanałem żeglugowym do Manchesteru. To dwa najbardziej utytułowane kluby w Anglii, które przez dekady wymieniały się tytułem mistrza kraju. Mecze Evertonu z Liverpoolem to z kolei klasyczne derby jednego miasta, a w Premier League każdy taki szlagier przyciąga miliony widzów.
Derby a klasyk – czym się różnią?
Klasyk (szlagier) to mecz dwóch największych klubów w danym kraju, które nie muszą pochodzić z jednego miasta. Najsłynniejszy przykład to El Clasico, czyli FC Barcelona – Real Madryt. Podobne mecze to Der Klassiker w Bundeslidze (Bayern Monachium – Borussia Dortmund), Le Classique we Francji (PSG – Olympique Marsylia) oraz Derby d’Italia (Juventus – Inter). Mimo słowa „derby” w nazwie to ostatnie spotkanie jest klasykiem, a nie derbami jednego miasta.
Derby w innych sportach
Derby to nie tylko piłka nożna. W Polsce ogromne emocje budzą żużlowe derby, np. Pomorza czy Lubuskiego. Derbowe mecze rozgrywa się też w hokeju, siatkówce i koszykówce – w Grecji rywalizacja Olympiakosu z Panathinaikosem jest równie gorąca na boisku piłkarskim, jak w hali koszykarskiej. Do wyścigów konnych nawiązuje z kolei the derby, czyli słynna gonitwa w Epsom, od której wzięła się nazwa.
Derby a zakłady bukmacherskie
Mecz derbowy rządzi się własnymi prawami. Forma z ostatnich tygodni czy miejsce w tabeli znaczą w nim mniej niż zwykle, a słabsza drużyna potrafi zagrać ponad stan. Przy typowaniu warto brać pod uwagę historię bezpośrednich starć, absencje kluczowych zawodników, atmosferę na stadionie i sytuację w tabeli obu klubów. W derbach często pojawia się sporo fauli i kartek, ale to nie reguła – każde spotkanie trzeba ocenić osobno.
Pamiętaj o zasadach rozliczeń: zakłady 1X2 rozlicza się po regulaminowym czasie gry z doliczonym czasem, bez dogrywki i rzutów karnych. Gdy mecz zostanie przełożony lub przerwany, rozstrzyga regulamin bukmachera. Jeśli nie znasz jakiegoś pojęcia, sprawdź słownik bukmacherski. LV BET jest legalnym bukmacherem z zezwoleniem Ministra Finansów na urządzanie zakładów wzajemnych w Polsce. Typowanie traktuj jako rozrywkę, a nie sposób na zarobek. Ofertę zakładów na mecze derbowe znajdziesz w serwisie LV BET, a także w aplikacji mobilnej legalnego bukmachera LV BET.
Najczęstsze pytania
Co to są derby w piłce nożnej?
To mecz dwóch drużyn piłkarskich z tego samego miasta lub regionu, np. Legia – Polonia w Warszawie albo Inter – AC Milan w Mediolanie. Takie spotkania mają zwykle wyjątkową oprawę i dużą stawkę prestiżową.
Jak są derby po angielsku?
Tak samo: „derby”, często w wyrażeniu „local derby”. W Wielkiej Brytanii w nazwie wyścigów konnych słowo wymawia się zwykle jak „darby”.
Która forma jest poprawna: „derbów” czy „derb”?
Słownik PWN podaje dopełniacz „derbów” i dopuszcza też formę nieodmienną. Poprawnie powiemy więc „przed rozpoczęciem derbów” lub „emocje derbów”, a formy „derb” słownik nie notuje.
Jakie są wszystkie derby Londynu?
W Londynie gra kilka klubów, więc derbów jest wiele. Najbardziej znane to derby północnego Londynu (Arsenal – Tottenham). Za derby uznaje się też mecze Chelsea z Tottenhamem, Arsenalem czy Fulham, a także rywalizację West Hamu z Millwall, nazywaną derbami londyńskich doków.
Czy El Clásico to derby?
Nie w ścisłym sensie. Real Madryt i FC Barcelona pochodzą z różnych miast, więc ich mecz to klasyk, a nie derby. Derbami Madrytu jest mecz Realu z Atlético, a derbami Barcelony – starcie Barçy z Espanyolem (więcej o derbach Barcelony).
Zakłady bukmacherskie są dozwolone wyłącznie dla osób pełnoletnich (18+). Hazard wiąże się z ryzykiem utraty pieniędzy i uzależnienia, a udział w grach u operatorów bez polskiego zezwolenia jest nielegalny i może skutkować odpowiedzialnością karną skarbową. Graj odpowiedzialnie – zasady odpowiedzialnej gry.